Na padinama Orlovine iznad Malog Zvornika, odakle se pruža veličanstven pogled ka reci Drini, otkrivene su trvdjave gradova starih preko 1.400 godina. Arheološka istraživanja, koja se odvijaju u protekle tri godine, pokazuju da je uz litice Drine postojao grad iz vizantijskog perioda u vreme cara Justinijana, jedan od većih na području Srbije, a na istom lokalitetu primetni su i ostatci zidina utvdjenja nekoliko vekova mladji koji pripadaju prednemanjićkoj istoriji Srbije. Da su zidine deo nekog utvrdjena znali su istoričari i meštani i ranije, a arheološka istraživanja iznenadila su i same stručnjake. Istraživanja ukazuju da je na tom mestu postojao jedan grad i dve trvdjave iz vremena od pre 14 i 10 vekova. Na jednom mestu, može se videti kapija iz vremena Justinijana, Vizantija 6 vek, kao i ostaci bedema utvrdjenja iz vremena srpskog kneza Časlava, iz 9. veka ,što ukazuje na buran istorijat i značaj ovog lokaliteta kroz vekove. Najveći deo ovog starog utvrdjenja prekriven je zemljom i obrastao gustom šumom, tako da arheolozima predstoji težak i mukotrpan posao kako bi ovo vredno zdanje otkrili u što većoj meri i omogućili posetiocima da ga vide i upoznaju. Grupa arheologa vredno je ove godine radila više od mesec i po dana i rezultati su vidljivi. Odolele vremenu Vizantijske zidine gradjene malterom, ali i grad kneza Časlava skromnije arhitekture sve se više naziru izmedju gustog rastinja. Izmedju kamenih utvrdjenja, iako pokriveni nanosima vidljivi su zaštitni rovovi. Tvrdjava se prostirala na 16 hektara, i bila podeljena na donji i gornji grad razdvojen širokom kapijom. Otkriveni su i rezervoari za vodu, delovi lučnih gradskih kapija i kule utvrdjenja . Na vrhu Orlovine otkrivene su brojne amfore, delovi staklenih ukrasa i mozaika, a arheolozi su otkrili i ostatke jedne od najvećih crkava iz vizantijskog doba u Srbiji. Arheološku priču koju je inicirao Dejan Pavić, profesor istorije iz Malog Zvornika nastavlja lokalno udruženje i Dejan Dragičević, docent odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, koji je posebno impresioniran otkrivenim ostacima freski u crkvi na vrhu utvrdjenja.

U oltarskom prostoru se nalaze sveštenička sedišta i episkopski presto izuzetno kvalitetno obradjen, monumentalan kao i cela crkva. Crkva po dužini prelazi 30, po širini 60 metara tako da svedoči o značaju ovog mesta u 6 veku, i nije čudo što je bila baš na ovom mestu, jer se sa svih strana vidi kilometrima unaokolo.

       Ovo je bila najvažnija osmatračnica vizantijske tvrdjave, pre 1.400 godina rekom Drinom ruda je odavde stizala do antičkog Sirmjuma. Arheolozi smatraju i da je ovde bila rečna stanica Addrinum, putnička raskrsnica izmedju Panonije i Dalmacije. Opština Mali Zvornik je finasirala veći deo dosadašnjih istraživanja. Iako nerazvijena, ova opština ulaže u otkrivanje i zaštitu istorijskog i kulturnog nasledja, što je smatraju dobar put ka razvoju turizma i ekonomskog prosperiteta. Zoran Jevtić , predsednik opštine Mali Zvornik, ističe da je svima u interesu da se ovaj lokalitet prevashodno sačuva, zaštiti i predstavi čitavoj javnosti Srbije a i šire.

Ovo je velika šansa, veliki put za prosperitet naše opštine. Pored podzemnog grada ovo je jedan nov lokalitet koji će privući dosta turista i omogućiti da Mali Zvornik postane značajna turistička destinacija.

      I pored skromnog budžeta, opština Mali Zvornik za nastavak istraživanja odvojiće sredstva i narednih godina. Nadaju se da će pronadjeni predmeti Justinijanovog i grada kneza Časlava biti dostupni i u prigodnom muzeju u Malom Zvorniku. Do tada vredni arheološki predmeti biće u depoima lozničkog muzeja, jer Mali Zvornik još nema po standardima opremljen prostor za arheološku postavku.

M.R.